บริษัท AI ผลักเครื่องมือช่วยทนาย แต่คดีอ้างอิงเท็จยังตามมา

ปีนี้บริษัท AI รายใหญ่หลายแห่งเริ่มส่งหรือโปรโมทผลิตภัณฑ์ที่ออกแบบมาสำหรับภาคกฎหมายอย่างชัดเจน: Google เปิดตัว Gemini Enterprise for Legal ในรุ่นพรีวิวกับสี่สำนักกฎหมายใหญ่ปลายสิงหาคม ตามมาหลังจาก Anthropic ที่ออก Claude Legal Solutions มาไม่กี่เดือน ส่วน SpaceXAI ก็มีหน้าผลิตภัณฑ์ด้านกฎหมายบนเว็บโดยอ้างพลังจาก Grok

ปัญหาเอกสารอ้างอิงเท็จยังเกิดขึ้นจริง

ถึงจะมีเครื่องมือใหม่ๆ แต่ปัญหาเอกสารที่สร้างด้วย AI แล้วมีการอ้างอิงเท็จก็ยังเกิดขึ้นบ่อย ฐานข้อมูลของนักวิจัย Damien Charlotin รวบรวมไว้เกือบ 2,000 กรณีทั่วโลก เกี่ยวกับทนายกว่า 800 รายและผู้ฟ้องคดีด้วยตัวเองกว่า 1,100 ราย

ตัวอย่างที่เป็นข่าวคือคดีใน Ontario ที่ศาลกำหนดให้ทนาย Shahryar Mazaheri จ่ายค่าปรับรวม $31,150 หลังจากใช้ Grok เวอร์ชันก่อนหน้าในการร่าง factum ซึ่งผลลัพธ์มีการแต่ง citation และหลักกฎหมายขึ้นมาใหม่จนเอกสารถูกเรียกว่าเป็น "gibberish" โดยคณะอนุญาโตตุลาการ

บริษัทระดับท็อปอย่าง Sullivan & Cromwell ก็เคยยื่นเอกสารล้มเหลวจาก AI ที่มีการแต่งข้อมูลถึง 42 รายการ ส่วนในศาลแคนาดา รายงานการพบการอ้างอิงเท็จเพิ่มจาก 7 กรณีใน 2024 เป็น 86 กรณีใน 2025 และมีอีก 39 กรณีในไตรมาสแรกของ 2026

แนวทางของผู้พัฒนากับความจริงในชั้นศาล

ผู้พัฒนาอย่าง Google และ Anthropic พยายามออกแบบเครื่องมือให้ดึงข้อมูลจากฐานข้อมูลภายนอกที่เชื่อถือได้ แทนที่จะพึ่งพาความทรงจำของโมเดลเพียงอย่างเดียว: Google ใช้ connectors ไปยังแพลตฟอร์มเช่น Everlaw และ NetDocuments ขณะที่ Anthropic ระบุว่ามีประมาณ 20 connectors และ 12 plugins พร้อมคำอ้างความแม่นยำ เช่น ผลทดสอบ BigLaw Bench ที่ Opus 4.7 ทำได้ 90.9% และมีลูกค้าระดับ BigLaw อย่าง Freshfields หรือ Quinn Emanuel

ในทางตรงกันข้าม ผลิตภัณฑ์ที่อิง Grok จาก SpaceXAI ยังไม่มีการเปิดเผยกลไกการอ้างอิงที่ชัดเจน มีบันทึกว่าบล็อกของ Cursor เคยบอกว่า Grok 4.5 เหมาะกับงานการเงินและงานกฎหมาย แต่ประกาศหลังจากที่ SpaceX เข้าเทคโอเวอร์ตั้งแต่ 15 สิงหาคม โดยซื้อ Cursor ประมาณ $60 billion ไม่ได้ระบุระบบ traceability ของ citation ไว้อย่างชัด

ข้อสรุปสำหรับทนายความ

การใช้ AI ไม่ได้ยกเลิกหน้าที่ของทนายความที่จะต้องตรวจสอบแหล่งอ้างอิง ทุกรายงานชี้ตรงกันว่าโทษหรือค่าปรับที่เกิดขึ้นในหลายกรณีไม่ใช่เพราะใช้ AI แต่เป็นเพราะไม่ตรวจสอบผลลัพธ์ให้รอบคอบ ดังนั้นไม่ว่าจะมี vendor safeguards มากแค่ไหน หน้าที่สุดท้ายยังคงอยู่ที่ผู้ยื่นเอกสาร

• ผู้พัฒนาพยายามลด hallucination ด้วยการเชื่อมต่อกับแหล่งข้อมูลภายนอก
• ยังมีกรณีการยื่นเอกสารที่มีการอ้างอิงเท็จและทนายถูกลงโทษจริง
• ผลการทดสอบอิสระบางชุดชี้ว่าอัตรา hallucination ยังไม่ต่ำ (Stanford RegLab พบ 17% และ 33% ในแพลตฟอร์มบางราย)
• ท้ายที่สุด หน้าที่ยืนยันความถูกต้องของ citation อยู่ที่ทนาย ไม่ใช่ที่เครื่องมือ

ผู้พิพากษาและคณะระบุว่า LLM มักให้คำตอบใดๆ มากกว่าจะยอมรับไม่ทราบ ซึ่งทำให้ต้องมีการตรวจสอบผลก่อนยื่นศาล